Psikolog ile psikiyatrist arasındaki temel fark eğitim ve yetkidir. Psikiyatrist tıp fakültesini bitirip psikiyatri uzmanlığı almış bir hekimdir; tanı koyar ve ilaç yazabilir. Psikolog psikoloji eğitimi almıştır; psikoterapi, psikolojik değerlendirme ve danışmanlık yapar, ilaç yazmaz. İki meslek çoğu zaman birbirini tamamlar.
Psikiyatrist ne yapar?
Psikiyatrist, ruh sağlığı alanında uzmanlaşmış bir hekimdir ve tıbbi değerlendirme, tanı ve ilaç tedavisi yapar. Tıp eğitiminin ardından psikiyatri uzmanlık eğitimini tamamlar. Bu yüzden belirtilerin bedensel bir nedenle ilişkili olup olmadığını değerlendirebilir, gerektiğinde tahlil isteyebilir ve ilaç başlatıp dozunu izleyebilir.
Psikiyatri görüşmeleri genellikle belirtilerin ne kadar yoğun olduğuna, günlük hayatı ne ölçüde etkilediğine ve tedaviye nasıl yanıt verildiğine odaklanır. Bazı psikiyatristler psikoterapi de yapar; ancak pratikte birçok psikiyatri görüşmesi daha kısa sürer ve tedavinin takibine yöneliktir.
Psikolog ne yapar?
Psikolog, düşünce, duygu ve davranış örüntüleri üzerinde konuşma temelli yöntemlerle çalışır; ilaç yazmaz. Psikoloji lisans eğitimini tamamlamıştır ve terapi yapabilmek için genellikle lisansüstü eğitim ve belirli terapi yaklaşımlarında ek eğitimler alır.
Benim çalışmamda seanslar, sizi zorlayan durumun nasıl ortaya çıktığını, hangi döngüleri beslediğini ve neyin farklı yapılabileceğini birlikte anlamaya ayrılır. Kaygı, iç eleştirmen, ilişkilerde tekrarlayan örüntüler ya da duygusal yeme gibi konular bu çalışmanın tipik başlıklarıdır. Psikolog ayrıca psikolojik testler ve görüşmelerle değerlendirme yapabilir; ancak tıbbi tanı ve ilaç kararı hekimin alanındadır.
Psikolog ile psikiyatrist arasındaki fark tam olarak nedir?
Kısaca söylemek gerekirse psikiyatrist tıbbi tedavi, psikolog ise psikoterapi ve psikolojik değerlendirme yapar. Farkı birkaç başlıkta özetlemek mümkün:
- Eğitim. Psikiyatrist tıp fakültesi ve psikiyatri uzmanlığı, psikolog ise psikoloji lisansı ve çoğunlukla lisansüstü eğitim alır.
- Yetki. İlaç yazma ve tıbbi tanı koyma yetkisi psikiyatriste aittir. Psikolog ilaç önermez ve ilaç kullanımına dair karar vermez.
- Çalışma biçimi. Psikolog seanslarda daha uzun süre konuşma temelli çalışır. Psikiyatri görüşmeleri çoğu zaman değerlendirme ve takip odaklıdır.
- Odak. Psikiyatrist belirtilerin biyolojik yönünü de ele alır. Psikolog belirtilerin yaşam öyküsü, ilişkiler ve alışkanlıklarla bağını inceler.
Bu fark bir üstünlük sıralaması değildir. İkisi aynı soruna farklı yerlerden bakar ve çoğu durumda birlikte daha iyi sonuç verir.
Hangi durumda psikoloğa, hangi durumda psikiyatriste gidilmeli?
Belirtiler günlük işlevselliğinizi ciddi biçimde bozuyorsa ya da bedensel bir boyut taşıyorsa önce psikiyatriste, konuşarak anlamak ve değiştirmek istediğiniz bir sıkıntı varsa psikoloğa başvurmak genel bir yol göstericidir. Karar vermekte zorlanıyorsanız şu adımları sırayla düşünebilirsiniz:
- Güvenliğinizi kontrol edin. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa beklemeyin, hemen 112’yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.
- İşlevselliğe bakın. Haftalardır uyuyamıyor, yemek yiyemiyor, işe ya da okula gidemiyor, temel bakımınızı sürdüremiyorsanız bir psikiyatri değerlendirmesi önceliklidir.
- Olağandışı belirtileri ayırın. Gerçeklikle bağın zayıfladığı hissi, başkalarının duymadığı sesleri duymak, uzun süre uykusuz kalıp aşırı enerjik hissetmek ya da ani davranış değişiklikleri tıbbi değerlendirme gerektirir.
- Bedensel nedenleri dışlayın. Çarpıntı, nefes darlığı, kilo değişimi ya da sürekli yorgunluk gibi belirtilerde önce bir hekimle görüşmek, olası bedensel nedenlerin gözden kaçmamasını sağlar.
- Konuşarak çalışılabilecek konuları belirleyin. Kaygıyla baş etmek, ilişkilerde aynı noktada takılmak, kendinize karşı sert olmak, sınır koymakta zorlanmak ya da bir yaşam değişikliğine uyum sağlamak psikoterapinin doğal çalışma alanlarıdır.
- Emin değilseniz sorun. Bir ön görüşmede durumunuzu anlatmak, hangi desteğin daha uygun olduğunu netleştirmeye yardım eder.
Psikolog ve psikiyatrist birlikte çalışabilir mi?
Evet, birçok durumda psikolog ve psikiyatrist aynı kişiyle birlikte çalışır ve bu iş birliği sık rastlanan bir düzendir. Psikiyatrist ilaç tedavisini yürütüp takip ederken psikolog düzenli seanslarla düşünce ve davranış örüntüleri üzerinde çalışır.
İlaç kullanıyorsanız terapiye başlamanıza engel yoktur. Bu durumu ilk görüşmede paylaşmanız yeterlidir. İlaçla ilgili her türlü soru, doz değişikliği ya da bırakma kararı yalnızca hekiminizle konuşulmalıdır; terapide ilacı kendi başınıza azaltmanızı ya da bırakmanızı önermem. Gerektiğinde, sizin onayınızla, sürecin bütünlüklü yürümesi için hekiminizle iletişim kurulabilir.
Tersi de geçerlidir. Terapi sürecinde belirtilerin yoğunlaştığını ya da tıbbi bir değerlendirmenin faydalı olacağını düşündüğümde bunu açıkça söyler ve sizi bir psikiyatri hekimine yönlendiririm.
Psikolojik danışman ve terapist unvanları ne anlama gelir?
Unvanlar farklı eğitim yollarını anlatır ve bir uzmana başvurmadan önce eğitim geçmişini sormak her zaman yerindedir. Psikolojik danışman, genellikle eğitim fakültelerinin rehberlik ve psikolojik danışmanlık bölümünden mezun olan meslek grubudur; okul, kurum ve danışmanlık merkezlerinde çalışır. Psikolog ise psikoloji bölümünden mezundur.
Bazı psikologlar lisansüstü düzeyde klinik alanda ya da belirli bir terapi yaklaşımında uzmanlaşır. “Terapist” kelimesi ise tek başına bir meslek unvanı değildir; terapi yapan kişiyi anlatan genel bir ifadedir. Bu yüzden bir uzmanla çalışmaya başlamadan önce şunları sormanız faydalı olur: hangi bölümden mezun olduğu, terapi alanında hangi eğitimleri aldığı ve hangi yaklaşımla çalıştığı. Bu soruları sormak güvensizlik değil, sağlıklı bir başlangıçtır.
Online terapi bu ayrımda nerede durur?
Online terapi, psikoterapinin görüntülü görüşme üzerinden yürütülen biçimidir ve konuşma temelli çalışma gerektiren konular için uygundur. Benim çalışmam yalnızca online yürür. Kriz dönemleri, yakın takip ya da ilaç tedavisi gerektiren durumlar ise bir psikiyatri hekiminin değerlendirmesini gerektirir. Online formatın kimler için uygun olduğunu daha ayrıntılı merak ediyorsanız online terapi etkili mi yazısına göz atabilirsiniz.
Süreç 15 dakika ücretsiz ön görüşmeyle başlar. Ön görüşme görüntülü yapılır ve WhatsApp’tan yazarak planlanır. Bu kısa görüşmede sizi buraya getiren konuyu dinler, psikoterapinin size uygun olup olmadığını ve bir hekim değerlendirmesine ihtiyaç olup olmadığını birlikte konuşuruz.
Ne zaman destek almalı?
Bir sıkıntı haftalardır uykunuzu, işinizi ya da ilişkilerinizi etkiliyorsa ve kendi başınıza denediğiniz yollar yetmiyorsa destek almak için iyi bir zamandır. Konuşarak anlamak ve değiştirmek istediğiniz bir konu varsa bireysel terapi sayfasından çalışmanın nasıl yürüdüğünü inceleyebilirsiniz. İç sesinizin sertliği sizi yoruyorsa kendine karşı sert olmak yerine ne yapılabilir yazısı da iyi bir başlangıç olabilir.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ya da tedavi yerine geçmez. Bedensel belirtiler, ilaç kullanımı ya da ani ve yoğun değişiklikler söz konusuysa önce tıbbi değerlendirme gerekir. Acil bir durumda 112’yi arayın.