Psikoloğa gitmek için bir krizin ortasında olmanız gerekmez. Bir sıkıntı haftalardır sürüyor, işinizi, uykunuzu ya da ilişkilerinizi etkiliyor ve kendi başınıza denediğiniz yollar artık işe yaramıyorsa destek almanın zamanı gelmiş olabilir. Terapi, zorlandığınız bir konuyu güvenli bir ortamda anlamak ve onunla çalışmak için kullanabileceğiniz bir alandır.
Psikoloğa gitmek için kriz yaşamak gerekir mi?
Hayır, psikoloğa gitmek için kriz yaşamanız gerekmez. Terapi çoğu zaman her şey dayanılmaz hale geldiğinde başvurulacak son çare gibi düşünülür. Oysa sıkıntılar büyümeden konuşmaya başlamak, süreci genellikle daha hafif ve daha anlaşılır kılar.
Terapiye gelen kişilerin bir kısmı belirli bir zorlukla gelir: kaygı, kayıp, ilişki sorunları ya da tükenmişlik gibi. Bir kısmı ise yaşadığına bir ad koyamaz; yalnızca bir şeylerin yolunda gitmediğini, kendini eskisi gibi hissetmediğini fark eder. Her iki durum da destek almak için geçerli bir nedendir. Psikoloğa gitmek için “yeterince kötü” olmanız gerekmez.
Günlük işlevin bozulması neden önemli bir işarettir?
Günlük işlevin bozulması önemlidir, çünkü yaşadığınız sıkıntının artık hayatınızın akışını değiştirmeye başladığını gösterir. İşlev, gündelik sorumluluklarınızı yerine getirme ve hayatınızı sürdürme kapasitenizdir: işe ya da okula gitmek, ev işlerini yapmak, kendinize bakmak, insanlarla görüşmek gibi.
Eskiden kolayca yaptığınız işler şimdi büyük çaba gerektiriyorsa, sabahları yataktan kalkmak zorlaşmışsa, işte sık hata yapmaya başladıysanız ya da sosyal davetleri sürekli erteliyorsanız bu durumu ciddiye almak gerekir. Kısa dönemli yorgunluklar herkeste olur. Belirleyici olan, bu zorlanmanın haftalarca sürmesi ve giderek daha fazla alana yayılmasıdır.
Duygular ne zaman kendiliğinden geçmez hale gelir?
Bir duygu geçmek yerine haftalarca sürüyor ya da giderek yoğunlaşıyorsa, bu destek almayı düşünmeniz için bir işarettir. Üzüntü, kaygı, öfke ya da huzursuzluk hayatın doğal parçalarıdır ve çoğu zaman zamanla hafifler. Ancak bazen bu duygular azalmak yerine kalıcılaşır.
Sürekli gergin ve tetikte hissetmek, nedenini bilmediğiniz bir boşluk duygusu, sık sık ağlamak, küçük şeylere eskisinden çok daha sert tepki vermek ya da hiçbir şey hissedemiyormuş gibi olmak bu durumun örnekleridir. Üzüntü ile depresyon arasındaki farkı merak ediyorsanız depresyon mu, üzüntü mü yazısında süre, yaygınlık ve işlev ölçütlerini ayrıntılı bulabilirsiniz.
Uyku ve iştah değişimi ne anlatır?
Uyku ve iştahta süren değişiklikler, ruhsal yükün bedeninize de yansıdığını gösterebilir. Uykuya dalamamak, gece sık uyanmak, sabah çok erken uyanıp tekrar uyuyamamak ya da tam tersine çok uyuyup yine de dinlenmemiş hissetmek dikkat edilmesi gereken işaretlerdir.
İştahta belirgin azalma ya da artış, stres anında yemeğe yönelmek ya da yemek yemeyi unutmak da benzer biçimde değerlendirilebilir. Ancak bu değişikliklerin tiroit sorunları, hormonal değişimler ya da bazı ilaçların yan etkileri gibi bedensel nedenleri de olabilir. Bu yüzden belirgin bedensel değişiklikler yaşıyorsanız önce bir hekim değerlendirmesi gerekir. Psikolojik destek bu değerlendirmenin yerine geçmez, onunla birlikte yürüyebilir.
İlişkilerde tekrar eden sorunlar neden destek gerektirebilir?
İlişkilerde aynı sorunlar farklı kişilerle tekrar ediyorsa, bu durum üzerinde çalışılabilecek bir örüntüye işaret edebilir. Benzer partnerleri seçmek, yakınlaştıkça uzaklaşmak, sürekli terk edilme korkusu yaşamak ya da hayır diyememek bu tekrarların sık görülen biçimleridir.
Bu döngüleri tek başınıza fark etmek zordur, çünkü içinden bakıldığında her ilişki kendine özgü görünür. Terapide geçmiş deneyimlerin bugünkü ilişkilerinize nasıl yansıdığını birlikte inceleyebilir, farklı tepki verme yollarını deneyebiliriz. Bu konuyu daha ayrıntılı ele aldığım ilişkilerde tekrarlayan örüntüler yazısına da göz atabilirsiniz.
Başa çıkma yollarınız işe yaramıyorsa ne yapmalısınız?
Kendi başa çıkma yollarınız artık yetmiyorsa ya da kısa vadede rahatlatıp uzun vadede sorunu büyütüyorsa, bir psikologla konuşmak yeni yollar bulmanıza yardım edebilir. Herkesin zor zamanlarda başvurduğu yöntemler vardır: bir arkadaşla konuşmak, spor yapmak, yürüyüşe çıkmak, işe gömülmek ya da bir süre her şeyden uzaklaşmak gibi.
Bazı başa çıkma yolları ise zamanla kendi sorununu yaratır. Alkol ya da başka maddelere yönelmek, saatlerce ekran başında vakit geçirmek, duyguları bastırmak ya da zorlayan her durumdan kaçınmak kısa süreli bir rahatlama sağlasa da sıkıntının kaynağına dokunmaz. Yakınlarınızın desteği değerlidir, ancak her zaman yeterli olmayabilir ve onların da kendi sınırları vardır. Bu noktada tarafsız ve gizlilik çerçevesinde çalışan biriyle konuşmak farklı bir bakış açısı sağlar.
Psikoloğa gitmeye karar verirken hangi adımları izleyebilirsiniz?
Karar vermeyi kolaylaştırmak için durumunuzu birkaç basit soruyla gözden geçirebilirsiniz. Aşağıdaki adımlar size bir çerçeve sunar:
- Güvenliğinizi kontrol edin. Kendinize zarar verme ya da yaşamaya devam etmek istememe düşünceleri varsa beklemeyin, hemen 112’yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.
- Süreyi gözden geçirin. Bu sıkıntı ne zamandır var? Arada iyi geçen günler giderek azalıyor mu?
- Etkilenen alanları yazın. Uyku, iştah, iş, ilişkiler ve keyif aldığınız şeyler için kısa notlar alın.
- Denediklerinizi listeleyin. Hangi yolları denediğinizi ve bunların ne kadar işe yaradığını not edin.
- Bedensel nedenleri dışlayın. Belirgin yorgunluk, kilo değişimi ya da uzun süren uyku sorunu varsa bir hekime başvurun.
- Kısa bir görüşmeyle başlayın. Bir psikologla yapacağınız ön görüşme, ihtiyacınızı netleştirmenin ve sürecin size uygun olup olmadığını görmenin kolay bir yoludur.
Bu adımlar kendinize tanı koymak için değildir. Amaç, yaşadığınızı daha net görmek ve doğru desteğe ulaşmaktır. Kiminle çalışacağınıza karar verirken online psikolog nasıl seçilir yazısındaki kriterler de işinize yarayabilir.
Hangi durumlar acil değerlendirme gerektirir?
Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceleri, intihar planı ya da yaşamaya devam etmek istememe hissi acil değerlendirme gerektirir. Böyle bir durumda terapi randevusunu beklemeyin; 112’yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun ve güvendiğiniz birine haber verin.
Günlerce hiç uyuyamamak, gerçeklikle bağın zayıfladığı hissi, başkalarının duymadığı sesleri duymak ya da kendinize bakamayacak hale gelmek de acil tıbbi değerlendirme gerektirir. Bu durumlar online terapinin tek başına karşılayabileceği durumlar değildir; önce bir hekim ve gerekirse bir psikiyatri hekimi değerlendirmesi gerekir. İki mesleğin rollerini psikolog ile psikiyatrist arasındaki fark yazısında anlattım.
Ne zaman destek almalı?
Bir sıkıntı haftalardır sürüyor, günlük işlevinizi, uykunuzu ya da ilişkilerinizi etkiliyor ve kendi başınıza denediğiniz yollar artık yetmiyorsa destek almak için iyi bir zamandır. Bunun için yaşadığınıza bir ad koymanız ya da her şeyin dağılmasını beklemeniz gerekmez. Bazen yalnızca kendinizi daha iyi anlamak istemeniz de yeterli bir nedendir.
Çalışmamın nasıl yürüdüğünü bireysel terapi sayfasında, online sürecin ayrıntılarını ise online terapi sayfasında bulabilirsiniz. Seanslar yalnızca online, görüntülü görüşmeyle yapılır. Süreç 15 dakika ücretsiz ön görüşmeyle başlar; ön görüşme görüntülü yapılır ve WhatsApp’tan yazarak planlanır.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ya da tedavi yerine geçmez. Bedensel belirtiler, ilaç kullanımı ya da ani ve yoğun değişiklikler söz konusuysa önce tıbbi değerlendirme gerekir. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa ya da acil bir durum yaşıyorsanız beklemeyin, hemen 112’yi arayın.